ลองกอง คืออะไร? ประโยชน์ และคุณค่าโภชนาการ

ลองกอง ผลไม้เขตร้อนของไทยที่หลายคนคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี รสชาติหวานอมเปรี้ยว ฉ่ำน้ำ แต่นอกจากความอร่อยแล้ว ลองกองยังอุดมไปด้วยสารอาหารและประโยชน์มากมายอีกด้วย บทความนี้เราจะพาไปรู้จักกันว่า ลองกองคืออะไร มีประโยชน์ด้านใดบ้าง และให้สารอาหารสำคัญอะไรที่หลายคนอาจยังไม่รู้

• ลองกอง (Longkong) เป็นผลไม้เขตร้อน มีถิ่นกำเนิดใน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้

• พบมากในพื้นที่ หมู่เกาะชวา เกาะมลายู ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และ ภาคใต้ของประเทศไทย โดยเฉพาะจังหวัดนราธิวาส

• มีการปลูกในต่างประเทศ เช่น ซูรินัม เปอร์โตริโก ออสเตรเลีย และฮาวาย

• ประเทศไทยผลิตลองกองคุณภาพดีที่สุด เนื่องจากสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมเหมาะสม

• พื้นที่ปลูกมีจำกัด ทำให้ ผลผลิตน้อย ไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด

• ส่งผลให้ลองกองเป็น ผลไม้ราคาสูง และเป็นผลไม้เศรษฐกิจสำคัญของไทย

• แหล่งปลูกหลักในประเทศอยู่ที่ ภาคใต้ รองลงมาคือ ภาคตะวันออก

• ภาคเหนือและภาคกลาง มีการปลูกเพียงเล็กน้อย

• ต้นลองกอง: ลำต้นไม่กลม มีสันนูน และรอยเว้าอยู่บ้าง ผิวเปลือกค่อนข้างหยาบ ไม่เรียบ แตกกิ่งแขนงภายในเป็นทรงพุ่ม ไม่กลมตรง มีแอ่งเว้าตามรอยของง่ามกิ่งและตามลำต้นให้เห็นเป็นระยะ ลักษณะเป็นรอยสูงต่ำ เป็นคลื่น ๆ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมที่ปลูกด้วย ขยายพันธุ์ได้หลายวิธีทั้งวิธีการเพาะเมล็ด การทาบกิ่ง การต่อกิ่ง หรือการเสียบยอด และเสียบข้าง และวิธีการติดตา
• ใบลองกอง: เป็นใบรวมมี 5-9 ใบย่อย ใบกว้างประมาณ 2-6 นิ้ว และยาวประมาณ 4-8 นิ้ว มีก้านใบย่อย ใบแก่มีสีเขียวเข้ม ดำ เป็นมัน และมีรอยหยักเป็นคลื่นหนากว่าใบของลางสาด ผิวใบด้านบน จะเข้มกว่าผิวใบด้านล่าง  ปลายใบเรียวแหลม ส่วนโคนใบแหลม ขอบใบเรียบ
• ดอกลองกอง: มีลักษณะเป็นตุ่มแข็ง มีสีน้ำตาลอมเขียว มีความยาวประมาณ 1.5 เซนติเมตร ดอกลองกอง เมื่อบาน จะมีสีเหลืองนวล มีกลีบเลี้ยงลักษณะอวบสีเขียว และจะติดอยู่จนกระทั่งผลแก่
• ผลลองกอง: ออกผลเป็นช่อแน่นติดกับก้านช่อ ลักษณะของผลมีทั้งทรงกลม และทรงยาวรี ซึ่งการที่มีผลในช่อแน่นอาจทำให้รูปทรงของผลแตกต่างกันออกไป ส่วนลักษณะของเปลือก จะหนากว่าลางสาดอยู่มาก เนื้อในผลมีรสหวานหอม
• เมล็ดลองกอง: ในผลลองกองหนึ่งผล จะมีเมล็ดอยู่ประมาณ 1-2  เมล็ด โดยเมล็ดที่สมบูรณ์ จะมีขนาดใหญ่ ภายในผลส่วนใหญ่แล้ว จะมีช่องอยู่ 5 ช่อง และเมล็ดมักจะลีบ ลักษณะเมล็ดเป็นรูปไข่ มีสีเขียวอมเหลือง ตัวเมล็ด จะมีรอยแตกร้าวเป็นส่วนมาก ส่วนรสชาติของเมล็ดไม่ขม ถ้าหากนำมาเพาะ จะขึ้นหลายต้นจากเมล็ดเดียว

พันธุ์ลองกองในประเทศไทย มีอยู่หลายสายพันธุ์ โดยมีลักษณะที่แตกต่างกันบ้าง โดยสายพันธุ์ลองกอง ที่สามารถรวบรวมได้ทั้งหมด มีอยู่ด้วยกัน 7 สายพันธุ์ ได้แก่ ลองกองทั่วไป, ลองกองแกแลแมร์ หรือลองกองแปรแมร์, ลองกองคันธุลี, ลองกองธารโต, ลองกองไม้, ลองกองเปลือกบาง, และลองกองกาญจนดิษฐ์ ซึ่งในแต่ละสายพันธุ์นั้น สามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ชนิด ได้แก่

1. ลองกองแห้ง: ลองกองแห้ง เนื้อใสแห้ง รสหวาน กลิ่นหอม เปลือกเหลืองคล้ำ และไม่มียาง
2. ลองกองน้ำ: ลองกองน้ำ เนื้อฉ่ำน้ำ สีเปลือกจะเหลือง โทนสว่างกว่าพันธุ์ลองกองแห้ง
3. ลองกองแกแลแม หรือลองกองแปร์แม: ช่อผลของลองกองแกแลแม จะค่อนข้างยาว ผลลองกองมีลักษณะกลม เปลือกบาง มีสีเหลืองนวล ๆ ไม่มียาง เนื้อนิ่ม และมีกลิ่นค่อนข้างฉุน

ประโยชน์ของลองกอง

• โดยทั่วไป จะนิยมรับประทานเป็นผลไม้สด ให้รสชาติหวานอร่อย อีกทั้งยังมีคุณค่าทางอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกายอีกด้วย
• เปลือกผลแห้ง นำมาเผาเพื่อให้ได้กลิ่นน้ำมันหอมระเหย มีประโยชน์ในการใช้ไล่ยุงได้
• ลองกองสามารถนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้ เช่น ทำเป็นน้ำเชื่อม ลูกอม แยมลองกอง ลองกองกวน น้ำลองกอง ไวน์ลองกอง ลองกองผสมวุ้นมะพร้าวในน้ำเชื่อม เป็นต้น
• เปลือกผล และเมล็ด มีส่วนประกอบของสาร ที่มีความสำคัญทางการแพทย์ และทางด้านอุตสาหกรรม เนื่องจากมีสาร Tannin อยู่เป็นจำนวนมาก
• มีการนำส่วนผลของลองกองมาสกัดด้วยเอทานอล และละลายสารสกัด 2-5% ในโพรไพลีนไกลคอล (Propylene glycol) เพื่อใช้พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ สำหรับทำเป็นเครื่องสำอาง สำหรับผิวหนัง ที่ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้น และช่วยลดรอยด่างดำ อีกด้วย

สรรพคุณของลองกอง

• เมล็ดลองกอง มีสารสำคัญที่ใช้เป็นยาบำรุงร่างกาย และรักษาอาการไข้ได้
• ช่วยลดความร้อนในร่างกาย หากรับประทานเป็นประจำจะช่วยป้องกันไม่ให้เป็นไข้ตัวร้อน และยังช่วยลดอาการร้อนในช่องปากได้ด้วย
• มีการนำเปลือกต้นมาสกัดเพื่อใช้เป็นยารักษาโรคมาลาเรียได้
• เปลือกผล นำไปตากแห้งแล้วเผาให้เกิดควัน ใช้สูดดม เพื่อช่วยบรรเทาอาการของผู้ป่วยที่เป็นวัณโรค
• น้ำจากผล มีการนำไปใช้หยอดตา เพื่อช่วยรักษาอาการตาอักเสบ
• เปลือกต้นลองกอง สามารถนำมาใช้เป็นยาต้มกิน เพื่อช่วยรักษาโรคเกี่ยวกับลำไส้ได้
• เปลือกต้น และใบ ใช้เป็นยาต้มสำหรับรักษาโรคบิด
• ในเปลือก มีสารประเภท Oleoresin จำนวนมาก จึงมีการนำมาใช้ในการรักษาโรคท้องร่วง อาการปวดท้องได้
• เมล็ดใช้เป็นยาขับพยาธิ สารสกัดจากเปลือกต้น สามารถช่วยแก้พิษแมงป่องได้
• เปลือกต้น ใช้เป็นยาสมานแผล ส่วนเมล็ด มีฤทธิ์เป็นยาฝาดสมาน

หลาย ๆ คน คงอาจจะสับสน และแยกลองกอง กับลางสาดไม่ออก เพราะผลไม้ 2 ชนิดนี้ คล้ายกันมาก ตั้งแต่เปลือกยันเนื้อข้างใน ซึ่งผลไม้ทั้ง 2 ชนิดนี้ แตกต่างกัน คือ

• ลองกองผลจะมีลักษณะกลม เปลือกจะหนา
• ลางสาด ผลจะมีลักษณะกลมรี เปลือกจะบาง
• เปลือกลองกองมีสีเหลืองซีด แต่เปลือกลางสาด มีสีเหลืองสดใส
• ลองกองมีผิวหยาบเล็กน้อย เปลือกจะไม่มียาง เปลือกจะแกะล่อนออกจากเนื้อง่าย เม็ดไม่ขม มีเนื้อเยอะกว่าลางสาด เนื้อจะมีรสหวาน ช่อจะยาว เมื่อสุก เนื้อลองกอง จะแห้ง ขาว และใส
• ลางสาด มี ผิวจะละเอียด เปลือกจะมียางขุ่น เปลือกจะแกะล่อนออกจากเนื้อยาก เม็ดจะขม เนื้อจะมีรสหวาน อมเปรี้ยว ช่อจะสั้น

• การเลือกซื้อลองกองที่มีคุณภาพดี ๆ นั้น ต้องสังเกตจากผลภายในช่อ ผลในช่อต้องแน่นแบบได้สัดส่วน ผลไม่บิดเบี้ยว ช่อยาว
• ลักษณะของเปลือก ต้องเป็นสีเหลือง ปนสีขาวนวล ประด้วยจุดสีน้ำตาล หรือสีดำ เปลือกหนา มียางน้อยไม่เหนียวติดมือ มีสีเข้มเด่นชัด ผิวของผลเรียบสม่ำเสมอ และเปลือกต้องไม่มีสีเขียวให้เห็น จึงจะได้ชื่อว่าสุกเต็มที่แล้ว
• แกะเปลือกได้ง่าย ไม่มีรอยช้ำ หรือรอยตำหนิ เนื้อข้างในแน่นสดสะอาดคล้ายแก้ว ไม่เละ หรือมียาง ในผลมีเมล็ดเล็ก หรือไม่มีเลย และมีรสชาติหอมหวาน

เป็นอย่างไรกันบ้าง ผลไม้เมืองร้อน ที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ และมีสรรพคุณทางยาอย่าง ลองกอง เพราะภายในเปลือกลองกอง ประกอบไปด้วยสารบางชนิด ที่ช่วยบรรเทาอาการท้องเสีย ส่วนเมล็ดลองกองบด อาจช่วยลดไข้ รวมทั้งสรรพคุณการรักษาโรคร้ายแรงอย่างมาลาเรีย มะเร็ง หรือคุณสมบัติในการต้านอนุมูลอิสระอันเป็นที่กล่าวถึงจากสูตรยาพื้นบ้าน บอกเลยว่า ผลไม้ชนิดนี้ มีดีกว่าที่คิด