รู้จัก 8 บอนไซ ต้นไม้จิ๋ว ตกแต่งบนโต๊ะน่ารัก ถูกใจคนรักธรรมชาติ + วิธีปลูกและดูแล

ต้นไม้จิ๋ว น่ารัก ๆ เหมาะกับตกแต่งบนโต๊ะทำงาน มีอะไรบ้าง แต่ละชนิดมีวิธีการปลูก และการดูแลรักษาอย่างไร บทความนี้มี 8 บอนไซจิ๋วสุดคิ้วท์ที่เหมาะกับมือใหม่ และจะทำให้โต๊ะของคุณดูมีชีวิตชีวาขึ้นแน่นอน มาดูกันเลยว่ามีต้นไหนน่าสอยไปเลี้ยงบ้าง!

บอนไซ (Bonsai) คือ ศิลปะการเพาะปลูกและจัดแต่งต้นไม้ขนาดเล็กในกระถางตื้น ตามแบบฉบับดั้งเดิมของญี่ปุ่น โดยมีรากฐานมาจากศิลปะการปลูกต้นไม้ในกระถางของจีน

คำว่า “บอนไซ” มาจากภาษาญี่ปุ่น

• 盆 (Bon) แปลว่า กระถาง หรือ ถาด
• 栽 (Sai) แปลว่า การเพาะปลูก

ดังนั้น บอนไซจึงมีความหมายตรงตัวว่า “การเพาะปลูกพืชในกระถาง”

แก่นของศิลปะบอนไซคือการย่อส่วนต้นไม้ใหญ่ในธรรมชาติ เช่น ต้นสน ต้นเมเปิล หรือต้นไม้ทั่วไป มาไว้ในกระถางขนาดจิ๋ว โดยใช้เทคนิคต่าง ๆ เช่น การตัดแต่งกิ่ง ราก ใบ และการดัดลำต้นด้วยลวด เพื่อควบคุมรูปร่างและขนาด ให้ต้นไม้มีลักษณะเหมือนต้นไม้ใหญ่ที่เจริญเติบโตเต็มที่ในป่า แต่ถูกย่อส่วนลงมาอย่างสวยงามและสง่างาม

สำหรับต้นไม้จิ๋วที่จะนำมาปลูกนั้น สามารถใช้ได้ทุกชนิดเลย แต่ส่วนใหญ่แล้ว ควรจะเป็นต้นไม้จิ๋ว ต้นไม้แคระ ที่เป็นไม้ยืนต้น และมีโคนใหญ่ หนากว่าลำต้น เนื่องจากจะทำให้การลดขนาดดูเป็นธรรมชาติ และทำให้ต้นไม้เล็กในกระถางดูเหมือนต้นไมใหญ่ ได้อย่างสวยงาม

การเลือกซื้อหรือเริ่มต้นปลูกบอนไซอย่างถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญมากสำหรับมือใหม่ เพื่อให้ต้นไม้เติบโตแข็งแรงและมีรูปทรงที่สวยงาม นี่คือเทคนิคหลัก ๆ ในการเลือกซื้อบอนไซและไม้จิ๋วมาปลูก:

• 1. เลือกชนิดของต้นไม้ที่เหมาะกับไลฟ์สไตล์ (พันธุ์ไม้ที่ “รอด” สำคัญกว่า “สวย”)
  มือใหม่ ควรเริ่มจากพันธุ์ที่เลี้ยงง่าย ทนทาน และมีใบเล็ก เช่น
• โมก (Wrightia religiosa): ดูแลไม่ยาก ทนทานต่อสภาพอากาศร้อนของไทย และให้ดอกหอม
• มะสังดัด/มะสัง (Feroniella lucida): เป็นไม้ดัดที่นิยมมาก ทนทาน และรากสวย
• ชาฮกเกี้ยน (Carmona retusa): เหมาะสำหรับบอนไซจิ๋ว เลี้ยงง่าย
• ไทร/มะพร้าว: เป็นทางเลือกสำหรับคนที่ชอบไม้ที่มีความแข็งแรงและรูปทรงเป็นเอกลักษณ์

หลีกเลี่ยงไม้สน (Juniper) ในร่ม ไม้สนส่วนใหญ่มักเป็นไม้เมืองหนาวที่ต้องวางกลางแจ้งตลอดเวลา หากซื้อมาวางในห้อง อาจจะตายโดยไม่รู้ตัว

2. ตรวจสอบความสมบูรณ์ของต้นไม้ (สุขภาพต้องมาก่อนศิลปะ)

• ใบและกิ่ง: ใบต้องมีสีเขียวสด ไม่ซีด ไม่เหลือง ไม่มีจุดหรือรอยกัดกินของแมลง กิ่งก้านต้องแน่น ไม่แห้งหรือเปราะ
• ลำต้น (Trunk): โคนต้น (เนบาริ) ควรใหญ่และเรียวขึ้นไป (Taper) เพื่อให้ดูเหมือนต้นไม้ใหญ่ในธรรมชาติ
• ราก (Nebari): รากที่แผ่ออกรอบโคนต้นอย่างสมดุล (รากแผ่ 8 ทิศ) จะทำให้บอนไซดูมั่นคงและมีอายุ
• ดินปลูก: ควรมีวัสดุปลูกที่โปร่ง ระบายน้ำได้ดี และไม่ควรแฉะจนเกินไป

3. พิจารณาระดับการพัฒนาของบอนไซ
สำหรับมือใหม่ การเลือกซื้อบอนไซสามารถแบ่งได้เป็น 3 ระดับ

4. สัดส่วนและความสมดุล (หัวใจของบอนไซ)

• สัดส่วน: องค์ประกอบของต้นไม้ต้องสัมพันธ์กัน เช่น โคนต้นใหญ่ กิ่งก้านเรียวเล็กลงไปตามลำดับ และความสูงของต้นไม่ควรเกิน 6 เท่าของความกว้างโคนต้น (ในทางศิลปะ)
• กระถาง: กระถางต้องสัมพันธ์กับต้นไม้ หากกระถางใหญ่หรือโดดเด่นเกินไป จะทำให้บอนไซดูไม่สวยงาม ควรเลือกกระถางที่มีสีและรูปทรงที่ส่งเสริมให้ต้นไม้เด่นขึ้นมา

5. คำนึงถึงสถานที่ปลูก

• แดดจัด/แดดรำไร ตรวจสอบว่าบอนไซพันธุ์นั้น ๆ ต้องการแสงแดดมากน้อยแค่ไหน บอนไซส่วนใหญ่ต้องการแสงแดดอย่างน้อยครึ่งวัน ไม่ควรนำบอนไซที่ควรอยู่กลางแจ้งมาเลี้ยงในบ้าน (ยกเว้นจะใช้ไฟปลูกต้นไม้ช่วย)
• อากาศถ่ายเท บอนไซทุกชนิดชอบสถานที่ที่มีอากาศถ่ายเทได้ดี หากวางในที่อับชื้นอาจทำให้เกิดโรคราได้ง่าย

เป็นต้นไม้ที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศไทย นิยมนำมาปลูกเป็นต้นไม้จิ๋ว เพราะกิ่งไม้เหนียว ทำให้เหมาะสำหรับมือใหม่ ที่อยากดัดให้มีรูปทรงตามที่ต้องการได้ง่าย ทั้งลำต้นยังมีสีดำสวยงาม  เวลาออกใบ จะตัดกับสีลำต้นสวย จึงเป็นที่นิยมของนักปลูกต้นไม้จิ๋ว ทั้งในไทยและต่างประเทศ

ลักษณะเป็นไม้พุ่ม ลำต้นตรง ลักษณะใบเป็นแบบขนนกเรียงสลับ ดอกของมันจะเป็นกระจุกที่ซอกใบ มีใบประดับลักษณะคล้ายเกล็ดปลาประกบ เนื่องจากเป็นไม้ที่นำมาสร้างโครงสร้างได้สวยงามมาก และโคนต้นดูเก่าแก่มีอายุ ทำให้เป็นต้นไม้จิ๋วอีก 1 ชนิดที่ได้รับความนิยม

ต้นสนประดิพัทธ์ เป็นต้นไม้อีก 1 ชนิดที่นิยมนำมาปลูกเป็นต้นไม้จิ๋ว เพราะมีถิ่นกำเนิดในบ้านเรา แถมลำต้นยังมีการแตกกิ่งก้านค่อนข้างเป็นระเบียบสวยงาม รวมถึงโทนสีของใบ ที่มีความเหมือนกันตั้งแต่โคนต้นไปจนถึงปลายยอด ใบก็เป็นเส้นยาวสวยงาม ทำให้เมื่อปลูกในกระถางเล็ก ๆ แล้ว จะให้ความสวยงามไม่แพ้ต้นสนจากต่างประเทศเลยทีเดียว

ต้นไทรเพรมน่า  มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  จัดเป็นพืชเขตร้อนเหมาะสำหรับปลูกในบ้านเราได้เป็นอย่างดี ลำต้นและกิ่งเป็นสีเทาปนน้ำตาลมีเนื้อไม้ค่อนข้างเหนียว  ใบมีสีเขียวเข้มมันเงา  เป็นรูปไข่ซ้อนกันขึ้นเป็นแนวเดียวสวยงาม ด้วยความเป็นไม้ที่มีพุ่มเตี้ย ทำให้เป็น 1 ในพันธุ์ต้นไทร ที่นิยมปลูกกันมากในบ้านเรา

เป็นต้นไม้จิ๋วที่เหมาะกับมือใหม่ ที่เพิ่งเริ่มหัดการทำบอนไซมาก ๆ เนื่องจากบ๊วยน้ำ เลี้ยงง่าย เป็นไม้ดัดต้นเล็ก ๆ ที่ชอบแดด ชอบน้ำ ทำให้ดูแลได้ง่ายสุด ๆ เพียงแค่ตัดแต่งกิ่งใบและทำฐานรากให้ดี เท่านี้ ก็จะทำให้ได้ต้นไม้จิ๋วที่สวยงามอีกต้นหนึ่งแล้ว

ส้มแคระ เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก มีลำต้น ใบ ดอก และผล คล้ายต้นส้มขนาดใหญ่ เมื่อนำมาวางไว้ที่โต๊ะทำงานก็ช่วยเสริมให้อยู่เย็นเป็นสุข มีความสามัคคีกลมเกลียวกับคนที่ทำงานด้วย และมีแต่ความโชคดี

มีลักษณะเป็นไม้ทรงพุ่มกลม ใบเล็ก มันเงา เหมาะกับนำมาปลูกเป็นต้นไม้จิ๋ว มีความหมายในทางมงคล เหมาะกับการนำมาประดับไว้ที่โต๊ะทำงาน เพราะเชื่อว่าจะนำพาโชคลาภมาให้เจ้าของ และยังช่วยปรับบรรยากาศให้สดชื่นอีกด้วย

ใบเงิน หรือ ต้นไม้สวรรค์ มีลำต้นตรง ใบอวบกลม สีเขียวมันเงาสวยงาม ด้วยมีใบซ้อนกัน เป็นพุ่มสวย ทำให้นิยมนำมาปลูกเป็นต้นไม้จิ๋ว รวมถึงต้นไม้มงคลประจำบ้าน

ดังที่บอกไปแล้วว่า การปลูกต้นไม้จิ๋ว สามารถใช้ได้ทุกชนิด แต่จะต้องคอยควบคุมปัจจัยในการเจริญเติบโต และการตัดแต่งกระชับสัดส่วนใบ – ลำต้นเป็นระยะ ถึงจะทำให้มีขนาดจิ๋ว และรูปทรงตามที่ต้องการได้ นั่นจึงทำให้คุณต้องพิถีพิถันตั้งแต่การปลูกตลอดจนการดูแลรักษา

สามารถทำได้หลายแบบ ทั้งแบบการเพาะเมล็ด หรือ หากอยากให้โตเร็ว ๆ ก็มักใช้วิธีปักชำ หรือ ตอนกิ่ง แทน ทั้งนี้ หากเป็นพันธุ์ไม้ที่หาได้ยากหรือขุดเอามาจากป่า ก็อาจปลูกใหม่ทั้งตอ แล้วใช้วิธีการปักชำ หรือ ตอนกิ่ง เพื่อขยายพันธุ์ทีหลัง

การทำต้นไม้ธรรมดาให้เป็นต้นไม้จิ๋ว สิ่งสำคัญคือจะต้องควบคุมสภาพแวดล้อมในการเติบโต ดังนั้น จะต้องปลูกเขาในกระถางขนาดเล็กมาก ๆ ถึงจะทำให้เขาโตเป็นต้นไม้จิ๋ว ซึ่งหากอยากให้เล็กขนาดเท่าไหร่ ก็ใช้ขนาดกระถางเท่านั้น เพื่อให้เติบโตในขนาดที่เราต้องการ

ต้นไม้จิ๋วที่เห็นกันสวยงามในกระถางนั้น ไม่ได้เป็นการปล่อยให้เติบโตไปตามธรรมชาติ หากแต่เกิดจากการตัดแต่งกิ่ง ดัดกิ่ง และเล็มกิ่งใบอยู่เสมอ เพื่อให้ได้รูปทรงสวยงามตามที่ต้องการ ดังนั้น หากคิดจะปลูก จะต้องคอยตัดแต่งกิ่งของต้นไม้จิ๋วตั้งแต่ยังเล็กอยู่เสมอ รวมถึงใช้ลวดเหล็กในการดัดกิ่ง เพื่อให้ได้ทรงของต้นไม้จิ๋วตามที่เราต้องการ

การดูแลรักษาต้นไม้จิ๋ว จะต้องคอยเปลี่ยนดินในกระถางเป็นระยะ ทุก ๆ 6 เดือน – 1 ปี เพื่อให้ต้นไม้จิ๋วได้รับสารอาหารจากในดิน จนสามารถเจริญเติบโตได้ดีอยู่เสมอ และต้องคอยรดน้ำสม่ำเสมอด้วย วันละ 1 – 2 ครั้ง เช้าเย็น ขึ้นอยู่กับต้นไม้แต่ละชนิด ว่าต้องการน้ำมากน้อยต่างกันแค่ไหน สำหรับเรื่องของแสงแดด ควรวางในที่ที่ได้รับแสงแดดเพียงพอ ไม่มากหรือน้อยเกินไป เพื่อให้ต้นไม้จิ๋วเติบโตได้ตามปกติ

บอนไซ หรือ ต้นไม้จิ๋ว ไม่เพียงนำมาตกแต่งในบ้านให้มีความสวยงาม เพิ่มบรรยากาศอันร่มรื่นให้กับตัวบ้านได้เท่านั้น แต่มันยังเป็นศิลปะ ที่เปรียบเสมือนการย่อต้นไม้ใหญ่ ให้มีขนาดเล็กลง จนเหมือนกับมีป่าอยู่ในบ้าน ซึ่งนั่นทำให้มันมีเสน่ห์และมูลค่าที่มากกว่าต้นไม้ปกติ ดังนั้น หากใครสนใจก็ลองไปปลูกกันเองดูได้ ไม่แน่ว่าอาจจะกลายเป็นงานอดิเรกใหม่ ๆ และอาจกลายเป็นช่องทางทำเงินให้กับคุณในอนาคตได้อีกด้วย

สำหรับใครที่อยากได้กรรไกรตัดกิ่ง สำหรับตัดแต่งกิ่งต้นไม้จิ๋วให้มีความสวยงาม แนะนำให้ใช้ กรรไกรตัดกิ่งไฟฟ้า เพราะมีใบมีดที่ทำจากเหล็กอัลลอยด์แท้ ทำให้ตัดแต่งกิ่งได้อย่างคมกริบ แถมแบตเตอรี่ยังใช้งานได้ถึง 2 ชั่วโมง ช่วยให้ตัดแต่งกิ่งต้นไม้ได้อย่างง่ายดาย ถ้าอยากเริ่มต้นสัมผัสศิลปะแห่งความมินิมอล ลองเลือกจาก 8 สายพันธุ์นี้ดู แล้วจะรู้ว่า ต้นไม้เล็ก ๆ ก็เปลี่ยนบรรยากาศรอบตัวเราให้ดีขึ้นได้จริง ๆ ค่ะ