สะระแหน่ สรรพคุณ มีอะไรบ้าง? พร้อมวิธีปลูกยังไงให้โตไว

ใครเป็นสายทำอาหาร หรือชอบเครื่องดื่มสดชื่น จะรู้ดีว่า “สะระแหน่” เนี่ย…ขาดไม่ได้เลย! ทั้งกลิ่นหอมชื่นใจ ช่วยดับกลิ่นคาว แถมสรรพคุณทางยาก็แน่นมาก วันนี้เลยจะมาแชร์ทั้งประโยชน์เน้น ๆ ของสะระแหน่ และวิธีปลูกสุดง่ายที่รับรองว่ามือใหม่ก็ทำได้ จะทำเป็นงานอดิเรก หรือต่อยอดเป็นอาชีพเสริมก็ปังแน่นอน ตามมาดูกันเลยค่ะ!

ชื่อวิทยาศาสตร์: Mentha × villosa Huds.

ชื่อสามัญ: Kitchen Mint, Marsh Mint

วงศ์: LAMIACEAE (วงศ์กะเพรา หรือ วงศ์มินต์)

ถิ่นกำเนิด: มีแหล่งกำเนิดมาจากแถบยุโรปตอนใต้และแถบทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

สะระแหน่ (kitchen Mint) เป็นพืชสมุนไพรตามธรรมชาติ ที่มีการนำใบ และน้ำมันมาใช้ประโยชน์ต่อสุขภาพ อีกทั้งยังใช้เป็นยาพื้นบ้าน สำหรับรักษาโรคและอาการต่าง ๆ เช่น บรรเทาอาการปวด ช่วยกระตุ้นการทำงานของระบบย่อยอาหาร หรือใช้เป็นสารต้านเชื้อแบคทีเรีย นอกจากนี้ หลายคนอาจคุ้นเคยกับรสหรือกลิ่นของสะระแหน่จากยาสีฟัน ขนม อาหารจานต่าง ๆ รวมถึงใช้เป็นสารแต่งกลิ่นในสบู่ และเครื่องสำอางอีกด้วย

สะระแหน่อยู่ในวงศ์เดียวกันกับ กะเพรา โหระพา และแมงลัก เป็นพืชที่มีน้ำมันหอมระเหย อันประกอบด้วย สารเมนทอล (menthol) อยู่สูง เป็นไม้ล้มลุก มีเถาเลื้อยไปตามพื้นดิน ลำต้นทรงรูปสี่เหลี่ยม สีเขียวแกมม่วง ออกไปทางน้ำตาล ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปทรงใบ ค่อนข้างรี กว้างประมาณ 1.5-2.5 เซนติเมตร ยาว 2-3 เซนติเมตร ผิวใบย่น ขอบใบหยักฟันเลื่อย ใบมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ดอก และช่อสะระแหน่ ออกเป็นกระจุกที่ซอกใบ ผล เป็นผลแห้ง ไม่แตก

สะระแหน่นั้น มีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมอยู่ในยุโรป จากนั้น แพร่กระจายพันธุ์ไปทั่วทั้งยุโรป อเมริกาเหนือ และภูมิภาคอื่น ๆ ของโลก โดยเฉพาะเขตร้อน และเขตอบอุ่น โดยได้พัฒนาสายพันธุ์เองตามธรรมชาติ เพื่ออยู่รอดตามสภาพอากาศของถิ่นต่าง ๆ ที่กระจายพันธุ์ไปจนกลายมาเป็นสะระแหน่สายพันธุ์ต่าง ๆ เช่น สะระแหน่ไทย สะระแหน่ฝรั่ง สะระแหน่ญวน เป็นต้น

คุณค่าทางโภชนาการของ สะระแหน่ไทย (ใบ 100 กรัม) มีดังนี้

• พลังงาน : 47 แคลอรี่
• โปรตีน : 3.7 กรัม
• ไขมัน : 0.6 กรัม
• คาร์โบไฮเดรต : 6.8 กรัม
• แคลเซียม : 40 มิลลิกรัม
• ฟอสฟอรัส : 7 มิลลิกรัม
• ธาตุเหล็ก : 4.8 มิลลิกรัม
• วิตามินบี3 : 0.7 มิลลิกรัม
• วิตามินเอ : 16,585 หน่วย
• วิตามินB1 : 0.13 มิลลิกรัม
• วิตามินB2 : 0.29 มิลลิกรัม
• วิตามินซี : 88 มิลลิกรัม

• บรรเทาอาการหวัด คัดจมูก

หลายคนชอบกลิ่นสะระแหน่ เพราะมีกลิ่นหอม ซึ่งน้ำมันหอมระเหย ที่มีอยู่ในสะระแหน่ ช่วยลดอาการอักเสบในเยื่อบุจมูก บรรเทาอาการหลอดลมหดตัว ช่วยบรรเทาอาการคัดจมูกจากหวัด และอาการหอบหืดได้ โดยดมน้ำมันหอมระเหย จากสะระแหน่ หรือทำชาสาระแหน่จิบอุ่น ๆ ก็ได้

• แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย

สะระแหน่เป็นสมุนไพรมีรสร้อน แต่มีฤทธิ์เย็น และมีสรรพคุณแก้ปวด จึงสามารถบรรเทาอาการปวดแสบ จากพิษแมลง สัตว์กัดต่อยได้ โดยให้ใช้ใบสะระแหน่สดใหม่ 5-10 ใบ โขลกจนละเอียด แล้วนำมาพอกบริเวณที่แมลงกัด

• แก้ปวดหัว

กลิ่นน้ำมันหอมระเหยในใบสะระแหน่ มีส่วนช่วยผ่อนคลายความตึงเครียด และมีสรรพคุณ ระงับปวดได้ โดยใช้สะระแหน่ทั้งต้น ประมาณ 500 กรัม โขลกจนละเอียด แล้วนำไปต้มกับน้ำ เพื่อแยกเอาส่วนน้ำมันออก เพื่อที่เราจะใช้น้ำมันสะระแหน่ที่ได้ มานวดคลึงขมับ เมื่อรู้สึกปวดเวียนศีรษะ

• แก้คลื่นไส้

กลิ่นหอมจากสารเมนทอลในใบสะระแหน่ทำให้รู้สึกสดชื่น บรรเทาอาการวิงเวียนศีรษะ และอาการคลื่นไส้ได้ โดยใช้ใบสด 1 กำมือ โขลกจนละเอียดแล้วคั้นเอาแต่น้ำ มาผสมกับน้ำอุ่น 1 แก้วกาแฟ จิบอุ่น ๆ แก้อาการคลื่นไส้ วิงเวียน

• ช่วยย่อยอาหาร

สะระแหน่มีฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อกระเพาะอาหาร และมีส่วนกระตุ้นการไหลเวียนของน้ำดีในร่างกาย ช่วยย่อยอาหารได้ดีขึ้น โดยเฉพาะอาหารประเภทไขมัน  ทั้งนี้ สูตรช่วยย่อยอาหาร สามารถนำใบสะระแหน่สด มาต้มกับน้ำสะอาด แล้วดื่มแก้อาหารไม่ย่อยได้

• บรรเทาอาการลำไส้แปรปรวน

มีงานวิจัยว่า คนที่มีอาการลำไส้แปรปรวน เมื่อกินน้ำมันสะระแหน่ ชนิดแคปซูล นาน 4 สัปดาห์ มีอาการลำไส้แปรปรวนลดลง เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้กินน้ำมันสะระแหน่

• ขับลม

ในตำรายาไทย ใช้ใบสด กินเป็นยาขับลม เพราะใบสะระแหน่ มีสารประกอบจำพวกสาร เมนทอล (Menthol) อยู่มาก มีรสร้อนนิด ๆ กินเป็นยาขับลมได้ดี

• แก้คัน

ความเย็นจากใบสะระแหน่ ช่วยบรรเทาอาการคันบนผิวหนัง อีกทั้งสะระแหน่ ยังมีฤทธิ์แก้อักเสบ จึงช่วยลดอาการคัน ฟกช้ำ หรืออาการระคายเคือง ที่เกิดขึ้นกับผิวหนัง โดยตำใบสะระแหน่ให้ละเอียด แล้วนำมาพอกผิวแก้คัน

นอกจากนี้ ยังพบว่า การกินน้ำมันสะระแหน่ชนิดแคปซูล ก่อนอาหาร 15-30 นาที มีอาการท้องอืด และมีกรดแก๊สในกระเพาะอาหารลดลง และยังพบว่าผู้ป่วยมากกว่า 80% มีอาการปวดในช่องท้องลดลงอีกด้วย

1. พรวนดินบริเวณโคนต้นสะระแหน่ ควรระมัดระวังและท าอย่างเบามือ เนื่องจาก ต้นสะระแหน่เป็นพืชที่มีรากไม่ลึก
2. เมื่อต้นที่เพาะเติบโตจนสามารถเก็บได้แล้ว ควรหมั่นใส่ปุ๋ยคอก หรือปุ๋ยหมักให้กับต้นสะระแหน่
3. ดูทิศทางและตำแหน่งที่วางต้นสะระแหน่ให้ดี ระวังอย่าให้ร้อนจัดจนเกินไป

หลาย ๆ คนคงสงสัยว่า พืชทั้ง 2 ชนิดนี้ แตกกต่างกันไหม ความจริงแล้วนั้น คือ เป็นพืชตระกูลเดียวกัน แต่คนละพันธุ์ สะระแหน่ เป็นลูกผสมที่หลากหลายของมิ้นต์ ความแตกต่างที่สำคัญระหว่างมิ้นต์ทั้งสองนั้น ขึ้นอยู่กับรสชาติกลิ่น และพืชพรรณที่ต่างกันเล็กน้อยนั่นเอง

เป็นอย่างไรกันบ้างกับเรื่องของ สะระแหน่ ที่เรานำมาฝากกัน จะเห็นได้ว่าสะระแหน่ มีประโยชน์ และสรรพคุณมีมากมายต่อสุขภาพจริง ๆ วิธีปลูกสะระแหน่ ก็ทำได้ไม่ยากอีกด้วย วิธีนี้ช่วยให้ได้สะระแหน่ที่งาม สด และเก็บเกี่ยวได้เร็วมาก แถมยังต่อยอดเป็นรายได้เสริมเล็ก ๆ น้อย ๆ ได้อีกด้วย

เพื่อการเพาะปลูกที่ไร้กังวล ไม่ว่าจะเป็นการปลูกต้นไม้ ไม้ดอก ไม้ประดับต่าง ๆ เราขอแนะนำ กระถางปลูกต้นไม้ สามารถใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย เหมาะสำหรับปลูกพื้นทุกรูปแบบ ผลิตจากวัสดุพิเศษ ทนทาน ไม่ฉีกขาดง่าย ไม่เกิดเชื้อรา เป็นมิตร และทนต่อสภาวะแวดล้อมได้ดี

ขอขอบคุณข้อมูลจาก ชีวจิต, สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, สำนักวิชาการ มหาวิทยาลัยมหิดล