รู้จัก “ตัวอ้น” สัตว์หน้าตาน่ารักที่มีเรื่องน่ารู้มากกว่าที่คิด พร้อมคู่มือการทำฟาร์มฉบับเริ่มต้น

เจาะลึกเรื่องราวน่ารู้ของ ตัวอ้น สัตว์ฟันแทะตัวอ้วนกลม จ้ำม่ำ หน้าตาน่ารัก ที่มาพร้อมเรื่องราวน่าสนใจและมีพฤติกรรมที่แตกต่างจากสัตว์ฟันแทะทั่วไป ทั้งลักษณะ สายพันธุ์ นิสัย อาหาร และวิธีเลี้ยง ใครที่กำลังสนใจเจ้าสัตว์ตัวนี้ หรืออยากรู้จักตัวอ้นให้มากขึ้น ตามไปทำความรู้จักพร้อมกันเลย!

อ้น หรือ ตัวอ้น คือ นิยามของความน่ารักในโลกของสัตว์ฟันแทะ ด้วยรูปร่างที่อ้วนกลม ลำตัวป้อม ตัวแน่นน่ากอด และมีขนสีน้ำตาลนุ่มฟู บวกกับดวงตาและใบหูขนาดจิ๋ว ขาและหางสั้นป้อม ทำให้เจ้าตัวอ้นมีเสน่ห์ดึงดูดใจจนใครเห็นก็อยากขยำและทะนุถนอม นอกจากนี้ ตัวอ้นยังถูกจัดอยู่ในสถานะ “สัตว์ป่าคุ้มครองประเภทที่ 1” และเป็นหนึ่งในสัตว์เศรษฐกิจของประเทศไทย หากได้รับการเพาะเลี้ยงอย่างถูกกฎหมาย

อ้น เป็นสัตว์ฟันแทะจำพวกหนึ่งในวงศ์ Spalacidae มีถิ่นกำเนิดและการแพร่กระจายพันธุ์ตามธรรมชาติในแถบทวีปเอเชีย ได้แก่ เอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และประเทศจีนตอนใต้ มักอาศัยอาศัยอยู่ใต้ดินโดยการขุดรูและโพรงไม้ โดยเฉพาะในพื้นที่ป่าดิบชื้นและป่าไผ่

ตัวอ้นมีลักษณะทั่วไปที่สามารถสังเกตได้จากภายนอก ดังนี้

• มีลำตัวป้อม อ้วนกลม ขนสีน้ำตาลนุ่มฟู ส่วนขาและหางสั้นป้อมและไม่มีขน
• น้ำหนักตัวแตกต่างกันไปตามชนิดและสายพันธุ์
• มีดวงตาและใบหูขนาดเล็กเมื่อเทียบกับลำตัว
• เป็นสัตว์ฟันแทะที่มีฟันหน้าคู่ใหญ่และแข็งแรง เหมาะสำหรับกัดแทะอาหารและสิ่งของต่าง ๆ

ตัวอ้นที่พบในทวีปเอเชีย สามารถแบ่งออกเป็น 4 สายพันธุ์หลัก ๆ ได้แก่ อ้นใหญ่ อ้นกลาง อ้นเมืองจีน และอ้นเล็ก โดยแต่ละสายพันธุ์มีลักษณะ ขนาด และถิ่นอาศัยที่แตกต่างกันออกไป ในทางอนุกรมวิธาน ตัวอ้นถูกจัดอยู่ในเผ่า Rhizomyini โดยแบ่งออกเป็น 2 สกุล ได้แก่ Rhizomys และ Cannomys ซึ่งมีรายละเอียดของแต่ละสายพันธุ์แตกต่างกัน ดังนี้

ในประเทศไทยจะสามารถพบอ้นในธรรมชาติได้ทั้งหมด 3 ชนิด คือ อ้นใหญ่ อ้นกลาง และอ้นเล็ก ซึ่งแต่ละชนิดมีขนาด ลักษณะ และพื้นที่กระจายพันธุ์แตกต่างกัน การแยกชนิดจึงควรพิจารณาจากทั้งลักษณะภายนอกและข้อมูลทางอนุกรมวิธานประกอบกัน

ตัวอ้นเป็นสัตว์ฟันแทะที่มีพฤติกรรมเฉพาะตัว เช่น ขุดรู อยู่เป็นโพรง หากินช่วงกลางคืน และมีพฤติกรรมกัดแทะ ซึ่งแตกต่างจาก หนูแกสบี้ ที่แม้จะเป็นสัตว์ฟันแทะเหมือนกัน แต่กลับมีนิสัยแตกต่างกันชัดเจน แล้วตัวอ้นมีนิสัยและพฤติกรรมอะไรที่น่าสนใจบ้าง? มาดูกันเลยค่ะ

ตัวอ้นเป็นสัตว์ฟันแทะที่มีนิสัยค่อนข้างรักสันโดษและใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่ในโพรงใต้ดิน โดยมีพฤติกรรมที่น่าสนใจหลายอย่าง ดังนี้

• ชอบขุดโพรง มีความสามารถในการขุดดินและสร้างโพรงใต้ดินเพื่อเป็นที่อยู่อาศัยและหลบภัย
• ออกหากินช่วงกลางคืน มักใช้เวลาส่วนใหญ่ในการหาอาหารในช่วงกลางคืนหรือช่วงที่มีแสงน้อย
• ชอบกัดแทะ อ้นมีฟันหน้าที่แข็งแรงและเติบโตอย่างต่อเนื่อง จึงต้องกัดแทะวัสดุต่าง ๆ เพื่อช่วยควบคุมความยาวของฟัน
• ค่อนข้างระวังตัว เมื่อรู้สึกถึงอันตรายมักหลบหนีหรือกลับเข้าไปในโพรง
• กินพืชเป็นหลัก อาหารส่วนใหญ่เป็นพืช โดยเฉพาะส่วนต่าง ๆ ของไผ่และพืชที่อยู่ใกล้บริเวณที่อาศัย

• เก็บอาหารไว้ในโพรง ตัวอ้นสามารถนำอาหารกลับไปยังโพรง เพื่อกินในภายหลังหรือใช้เป็นแหล่งอาหารภายในบริเวณที่อยู่อาศัย
• ส่งเสียงเพื่อสื่อสาร ตัวอ้นสามารถส่งเสียงต่าง ๆ เพื่อสื่อสารระหว่างกัน โดยเฉพาะเมื่อรู้สึกถูกรบกวนหรือตกอยู่ในสถานการณ์ที่ไม่ปลอดภัย

หากคิดจะเลี้ยงตัวอ้น ควรทำความเข้าใจพฤติกรรมตามธรรมชาติของมันก่อน เพราะตัวอ้นมีนิสัยชอบขุดและกัดแทะ จึงต้องจัดพื้นที่เลี้ยงให้เหมาะสม มีพื้นที่เพียงพอสำหรับเคลื่อนไหวและหลบซ่อน รวมถึงเลือกวัสดุและภาชนะที่แข็งแรงเพื่อป้องกันความเสียหายจากการกัดแทะ

ตัวอ้นเป็นสัตว์ฟันแทะที่กินพืชเป็นหลัก โดยเฉพาะ ไผ่ หน่อไม้ หญ้า ราก และส่วนต่าง ๆ ของพืช จึงมีอาหารตามธรรมชาติที่ค่อนข้างหลากหลาย แต่หากนำมาเลี้ยง ควรเลือกอาหารให้เหมาะสมและหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดที่อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ มาดูกันว่าตัวอ้นกินอะไรได้บ้าง? และมีอาหารอะไรที่ควรระวัง

1. ไผ่และหน่อไม้ อาหารหลักที่ตัวอ้นกินตามธรรมชาติ โดยเฉพาะหน่อและส่วนอ่อนของไผ่
2. หญ้าและพืชใบ เช่น หญ้าและพืชใบชนิดต่าง ๆ สามารถเป็นแหล่งอาหารของตัวอ้นได้
3. รากและหัวพืช ตัวอ้นมีพฤติกรรมขุดดิน จึงสามารถหาและกินราก หัว หรือส่วนใต้ดินของพืชได้
4. เปลือกและส่วนต่าง ๆ ของพืช นอกจากส่วนอ่อนแล้ว ตัวอ้นยังสามารถกัดแทะส่วนต่าง ๆ ของพืชเพื่อเป็นอาหารได้
5. ผักสดบางชนิด หากเป็นตัวอ้นที่เลี้ยง ควรเลือกผักที่ปลอดภัยและสะอาด โดยให้ในปริมาณที่เหมาะสมกับขนาดตัว

1. อาหารที่มีการปรุงรส เช่น อาหารที่ใส่เกลือ น้ำปลา ซอส หรือเครื่องปรุงต่าง ๆ เพราะตัวอ้นไม่ได้มีความต้องการอาหารรสจัดเหมือนมนุษย์
2. อาหารหวานและน้ำตาลสูง เช่น ลูกอม ขนมหวาน และเครื่องดื่มรสหวาน ซึ่งไม่เหมาะกับระบบการกินตามธรรมชาติของอ้น
3. อาหารทอดและอาหารไขมันสูง เพราะมีไขมันมากเกินกว่าที่เหมาะสม และอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพหากกินเป็นประจำ
4. อาหารแปรรูปของมนุษย์ เช่น ขนมขบเคี้ยว อาหารสำเร็จรูป และอาหารที่มีสารปรุงแต่งต่าง ๆ
5. พืชที่ไม่ทราบชนิดหรืออาจมีสารพิษ ไม่ควรนำมาให้ตัวอ้นกิน เพราะอาจเกิดอันตรายจากสารพิษหรือสารปนเปื้อนได้

การเลี้ยงตัวอ้นให้อยู่สบายและมีสุขภาพดี นอกจากเรื่องอาหารแล้ว พื้นที่เลี้ยงและสภาพแวดล้อม ก็สำคัญไม่แพ้กัน เพราะตัวอ้นเป็นสัตว์ที่ชอบขุดโพรง อาศัยอยู่ในพื้นที่มืดหรือมุมหลบซ่อน และมีพฤติกรรมกัดแทะ ดังนั้นควรจัดพื้นที่ให้เหมาะกับพฤติกรรมตามธรรมชาติ และมีความแข็งแรงเพียงพอที่จะป้องกันการขุดหรือกัดจนหลบหนีออกมาได้

เตรียมพื้นที่และอุปกรณ์ที่จำเป็น ของพื้นฐานที่ควรมีสำหรับการเลี้ยงตัวอ้น ได้แก่

• คอกหรือพื้นที่เลี้ยงที่แข็งแรง ควรมีขนาดเพียงพอให้ตัวอ้นเคลื่อนไหวและสำรวจพื้นที่ได้สะดวก พร้อมเลือกวัสดุที่ทนต่อการกัดแทะ
• พื้นที่สำหรับขุดหรือวัสดุรองพื้นที่เหมาะสม เนื่องจากตัวอ้นมีพฤติกรรมขุดโพรง ควรจัดพื้นที่ให้สามารถแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติได้อย่างปลอดภัย
• ที่หลบซ่อนหรือโพรงจำลอง ช่วยให้ตัวอ้นมีพื้นที่พักผ่อนและรู้สึกปลอดภัย โดยเฉพาะเมื่อต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมใหม่
• ภาชนะใส่อาหารและน้ำ เลือกแบบที่แข็งแรง ทำความสะอาดง่าย และวางตำแหน่งที่ไม่ถูกรบกวนจากบริเวณขุด
• วัสดุหรือสิ่งสำหรับกัดแทะ เพื่อให้ตัวอ้นได้แสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติและช่วยลดการกัดแทะอุปกรณ์ภายในพื้นที่เลี้ยง

การดูแลความสะอาด

ควรเก็บเศษอาหาร มูล และวัสดุที่เปียกชื้นออกอย่างสม่ำเสมอ พร้อมทำความสะอาดพื้นที่เลี้ยงและภาชนะใส่อาหารกับน้ำเป็นประจำ เพื่อช่วยลดกลิ่นอับ ความชื้น และการสะสมของเชื้อโรค นอกจากนี้ควรตรวจดูบริเวณโพรงหรือมุมหลบซ่อนว่ามีเศษอาหารสะสมหรือวัสดุชำรุดจากการกัดแทะหรือไม่

สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม

ควรเลี้ยงในจุดที่อากาศถ่ายเท ไม่ร้อนจัด และไม่ถูกรบกวนจากเสียงดังหรือการเคลื่อนไหวตลอดเวลา พร้อมมีมุมมืดหรือพื้นที่หลบซ่อนให้ตัวอ้นได้พักอย่างสงบ

ก่อนตัดสินใจเลี้ยงตัวอ้น จำเป็นต้องทำความเข้าใจธรรมชาติและพฤติกรรมของน้องให้ดีก่อน เพราะอ้นไม่ใช่สัตว์เลี้ยงที่ดูแลเหมือนหนูทั่วไป ทั้งเรื่องพื้นที่ อาหาร พฤติกรรมการขุดและกัดแทะ รวมถึงสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ยิ่งเตรียมตัวพร้อมมากเท่าไหร่ ก็ช่วยให้น้องปรับตัวและใช้ชีวิตได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น

1. ต้องเตรียมพื้นที่ให้เหมาะสม
   ไม่ควรเลี้ยงในพื้นที่แคบหรือคอกที่สามารถขุดหนีออกมาได้ง่าย พื้นที่เลี้ยงควรแข็งแรง มีขนาดเหมาะสม และจัดมุมหลบซ่อนให้น้องได้พักอย่างเป็นธรรมชาติ
2. มีพฤติกรรมกัดแทะ 
   ตัวอ้นเป็นสัตว์ฟันแทะที่มีฟันหน้าสำหรับกัดแทะ จึงอาจกัดวัสดุหรืออุปกรณ์ต่าง ๆ ภายในพื้นที่เลี้ยงได้ ควรเลือกคอก ภาชนะ และอุปกรณ์ที่แข็งแรง รวมถึงจัดสิ่งที่เหมาะสำหรับให้น้องกัดแทะ
3. ต้องใส่ใจเรื่องอาหาร 
   อาหารของตัวอ้นควรสอดคล้องกับพฤติกรรมการกินตามธรรมชาติ หากนำมาเลี้ยงควรศึกษาว่าอาหารชนิดใดเหมาะสมและปลอดภัย และไม่ควรให้อาหารปรุงรสหรืออาหารแปรรูปของคน
4. ต้องควบคุมสภาพแวดล้อม 
   ควรจัดพื้นที่เลี้ยงให้สะอาด อากาศถ่ายเท และไม่ร้อนอบอ้าวจนเกินไป พร้อมมีพื้นที่มืดหรือมุมหลบซ่อน เพราะตัวอ้นเป็นสัตว์ที่ใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่ในโพรงและค่อนข้างต้องการพื้นที่ที่สงบ
5. ต้องหมั่นตรวจสอบพื้นที่เลี้ยง 
   ด้วยนิสัยชอบขุดและกัดแทะ ควรตรวจสอบคอกและอุปกรณ์เป็นประจำว่ามีส่วนใดชำรุด มีช่องให้หลบหนี หรือมีวัสดุที่ถูกกัดจนเสียหายหรือไม่ เพื่อป้องกันอุบัติเหตุและการหลบหนี
6. ต้องพร้อมดูแลในระยะยาว
   ไม่ควรคำนึงเฉพาะค่าอาหารหรืออุปกรณ์ในช่วงแรก แต่ควรเตรียมพร้อมเรื่องเวลา ค่าใช้จ่ายในการดูแล และการพาไปพบสัตวแพทย์เมื่อเจ็บป่วย เพื่อให้สามารถดูแลตัวอ้นได้อย่างต่อเนื่องตลอดอายุขัย
   

ภาพจาก naewna.com

ตัวอ้นเป็นสัตว์เศรษฐกิจตัวใหม่ที่กำลังมาแรงและได้รับความสนใจอย่างมาก ทำให้หลายคนอยากลองเลี้ยงเพื่อสร้างรายได้ หากคุณเป็นอีกคนที่สนใจอยากเปลี่ยนความชอบให้กลายเป็นฟาร์มตัวอ้นขนาดเล็ก นี่คือสิ่งที่ต้องรู้และเตรียมตัวก่อนเริ่ม

1. ศึกษาสายพันธุ์และพฤติกรรมให้ดีก่อน 
   ควรศึกษาลักษณะ นิสัย อาหาร และพฤติกรรมตามธรรมชาติของตัวอ้นแต่ละชนิด เพื่อวางแผนการเลี้ยงและดูแลได้เหมาะสม
2. ตรวจสอบกฎหมายและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง 
   ตัวอ้นทุกสายพันธุ์ที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศ ถือเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า จึงควรตรวจสอบกฎหมายและดำเนินการขออนุญาตอย่างถูกต้องก่อนเริ่ม
3. เตรียมพื้นที่เลี้ยงให้เหมาะสม 
   พื้นที่ควรแข็งแรง ปลอดภัย อากาศถ่ายเท และออกแบบให้เหมาะกับพฤติกรรมการขุดและกัดแทะของตัวอ้น รวมถึงควรมีพื้นที่สำหรับแยกเลี้ยงหรือดูแลตัวที่มีปัญหาสุขภาพ
4. เริ่มจากจำนวนที่ดูแลไหว 
   สำหรับมือใหม่ ควรเริ่มจากจำนวนไม่มากเกินไป เพื่อเรียนรู้พฤติกรรมและระบบการเลี้ยงก่อน พร้อมควบคุมค่าอาหาร ค่าอุปกรณ์ และค่าใช้จ่ายในการดูแลได้ง่ายขึ้น
5. ศึกษาการเพาะพันธุ์และการดูแลแม่ลูก 
   ควรศึกษาวิธีคัดพ่อแม่พันธุ์ การผสมพันธุ์ การดูแลช่วงตั้งท้อง รวมถึงการดูแลลูกตัวอ้นหลังคลอด เพื่อช่วยลดความเสี่ยงด้านสุขภาพและการสูญเสีย
6. วางแผนช่องทางขายและสร้างตัวตนฟาร์ม 
   หากต้องการทำเป็นธุรกิจ ควรวางแผนช่องทางจำหน่ายและสร้างความน่าเชื่อถือของฟาร์ม เช่น ทำเพจ แชร์ความรู้เรื่องตัวอ้น รีวิวการเลี้ยง หรือเผยแพร่ภาพและวิดีโอการดูแล เพื่อให้คนที่สนใจรู้จักฟาร์มและเห็นแนวทางการเลี้ยงอย่างชัดเจน

ใครที่จะก้าวจากการเป็น “คนเลี้ยง” มาเป็น “ผู้เพาะพันธุ์ตัวอ้นเพื่อขาย” มีจุดที่แตกต่างจากการเลี้ยงเล่น ๆ อย่างชัดเจน เพราะมีทั้งปัจจัยด้านกลไกตลาด พฤติกรรมการสืบพันธุ์ และข้อกฎหมายเข้ามาเกี่ยวข้อง และนี่คือ 5 เรื่องสำคัญที่คุณต้องรู้และรับมือให้ได้ก่อนลงทุน

1. ศึกษากฎหมายการค้าสัตว์ป่าคุ้มครอง 
   พ่อพันธุ์แม่พันธุ์ที่ได้ ต้องมาจากฟาร์มที่มี ใบอนุญาตเพาะพันธุ์ (สป.9) และมีเอกสารกำกับการจำหน่ายครบถ้วน นอกจากนี้ ผู้ที่ต้องการจำหน่ายอ้นจากการเพาะพันธุ์ต้องขอ ใบอนุญาตค้าสัตว์ป่าที่ได้จากการเพาะพันธุ์ (สป.11) กับกรมอุทยานแห่งชาติฯ ก่อนเริ่มดำเนินการ
2. สังเกตอาการช่วงฤดูผสมพันธุ์อย่างใกล้ชิด 
   อ้นเป็นสัตว์ที่มีนิสัยหวงถิ่นและดุร้าย ไม่ควรเลี้ยงรวมกันเมื่อโตเต็มวัย เวลาจะผสมพันธุ์ต้องสังเกตอาการติดสัดของตัวเมียอย่างใกล้ชิด แล้วจึงนำตัวเมียไปใส่ในบ่อตัวผู้ และหากใส่ผิดเวลาหรือปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ดู อ้นจะกัดกันจนบาดเจ็บสาหัสหรือเสียชีวิตได้
3. ศึกษาระยะเวลาการอุ้มท้อง 
   อ้นใช้เวลาอุ้มท้องประมาณ 40-45 วัน ให้ลูกครอกละประมาณ 1-8 ตัว (เฉลี่ย 3-4 ตัว) และลูกอ้นจะอยู่นิ่งๆ ในรังช่วงแรก ทำให้คุณต้องเตรียมบ่อคลอดที่เงียบสงบจริงๆ เพราะหากแม่ค้าเครียด อาจจะกัดลูกตัวเองได้
4. ต้นทุนและระยะเวลาคืนทุน 
   ลูกอ้นต้องเลี้ยงประมาณ 8-10 เดือนขึ้นไป ถึงจะเริ่มพร้อมผสมพันธุ์ แปลว่าช่วงปีแรกคุณจะยังไม่มีลูกอ้นออกมาขาย และต้องแบกรับค่าอาหาร ค่าน้ำ และค่าจัดการไปก่อน นอกจากนี้ หากยิ่งขยายพันธุ์ บ่อซีเมนต์ยิ่งต้องเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ (บ่อพ่อพันธุ์ บ่อแม่พันธุ์ บ่อคลอด บ่อขุนลูกอ้นแยกเพศ) จำเป็นต้องมีพื้นที่และทุนสำรองสำหรับส่วนนี้
5. ตลาดและการตั้งราคา 
   ในตลาดอาจมีทั้งผู้ที่เลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงหรือเพื่อความสวยงาม และกลุ่มที่นำไปบริโภค โดยราคาพ่อพันธุ์แม่พันธุ์อาจแตกต่างกันตามขนาด ลักษณะ และความต้องการของตลาด ดังนั้นควรเช็กคู่แข่งและแหล่งรับซื้อให้แน่นอนก่อนลงทุน

จะเห็นได้ว่า ตัวอ้น เป็นสัตว์ฟันแทะที่มีเสน่ห์เฉพาะตัว ทั้งรูปร่างอ้วนกลม มีพฤติกรรมการขุดโพรง และวิถีชีวิตที่น่าสนใจ แต่ถึงจะดูน่ารักและน่าเอ็นดูยังไง การเลี้ยงตัวอ้นก็ต้องอาศัยความเข้าใจและการดูแลที่เหมาะสม โดยเฉพาะเรื่องพื้นที่ อาหาร และสภาพแวดล้อม หากใครกำลังสนใจเจ้าสัตว์ตัวนี้ อย่าลืมศึกษาข้อมูลให้รอบด้านและเตรียมความพร้อมให้ดีก่อนตัดสินใจเลี้ยงนะคะ